Waan van de dag

 In Geen categorie

De waan van de dag is dagelijkse praktijk voor heel veel mensen. Die leidt tot stress en tot inefficiënt werken voor de organisatie. Toch kan reageren op de waan van de dag ook een functionele manier van werken zijn. Veel organisaties willen en kunnen niet eens meer zonder.

Met de uitdrukking ‘de waan van de dag’ wordt doorgaans bedoeld dat iemand zich in een dwingende stroom activiteiten bevindt, het gevoel heeft geleefd te worden op het werk en onvoldoende aan belangrijke zaken toekomt. Vaak gaat het om veel onverwachte zaken. Brandjes die geblust moeten worden, plotselinge vragen van anderen of onverwachte instructies van hogerhand. Het is een bekend, maar nog nauwelijks bestudeerd fenomeen.

In organisaties waar de ‘waan van de dag heerst’ neemt de neiging toe om steeds meer te gaan werken in de waan van de dag. Deze druk is enerzijds het gevolg van toenemende prestatiedrang qua performance en snelheid, anderzijds door de globalisering, de concurrentie, de exponentiele groei van informatie (infobesitas) en de technologische ontwikkeling. Een reactieve, impulsieve, ad-hoc manier van werken is niet langer adequaat.

De praktijk

Zo hoorde ik van Arie een manager Verkoop Particulieren. ‘Ik weet dat ik meer tijd zou moeten besteden aan het begeleiden van mijn medewerkers, maar ik kom er gewoon niet toe. Het is misschien een slap excuus maar ik wordt door de waan van de dag opgeslokt. Klanten en directie moeten sneller antwoord krijgen. Reorganiseren is dagelijks werk geworden en ik vergader me suf. De mail is meer dan verdubbeld en komt nu de hele dag binnen via mijn Iphone. Omdat veel mensen haast hebben, wordt er slechter gecommuniceerd en moet ik navragen wat precies de bedoeling is. Het nieuwe werken moet allerlei winst opleveren, maar ik heb het er juist drukker door gekregen.

Ook omdat er aardig wat regels zijn verbonden aan de verantwoording. Vanuit de directie moeten we meer doen met social media. Als ik ’s avonds een uurtje ga zitten en een timemanagementsheet doe, weet ik wel wat urgent is. Maar je zult zien dat de ochtend daarna begint met een stevig brandje dat geblust moet worden. Lastig is ook dat een gesprek over de prioriteiten met mijn manager weinig oplevert, want dan krijg ik al snel goed bedoeld advies, iets wat ik zelf ook had bedacht. Minder van dit doen, meer tijd nemen voor andere zaken en tot slot nog even een to do- lijstje.’

Groepsgedrag

Het maakt niet uit op wat voor een afdeling, organisatie, filiaal of at dan ook bent. Het speelt overal. Op een afdeling business control van een bank hoorde ik dat ze al jaren last hebben van de waan van de dag. Om dat op te lossen heeft jet management besloten dat er iedere maand een happy-hour is. Wat er dan gebeurt is dat de drank overvloedig vloeit en de volgende dag de waan alleen maar erger werd. De waan van de dag is groepsgedrag en ieder individu wordt erin meegesleurd. ‘We maken elkaar hier gek. Als je niet heel druk bent, dan doe je maar alsof’, hoor je vaak op zo’n afdeling. Mensen passen zich aan en gaan in de cultuur mee.

Een individu kan de druk vanuit de waan van de dag beteugelen door grenzen te stellen. Of time management verbeteren door reflectiemomenten te kiezen, op basis van wilskracht er even tussen uit te stappen, door pro-actiever te worden, assertiever te worden misschien of zichzelf beter te managen, kunnen individuen leren om hun eigen plan te trekken in een cultuur van de waan van de dag. Maar in een dwingende cultuur die en andere houding voorschrijft, is dat niet eenvoudig. Dat vereist dat een van de doelstelling van de organisatie is het bevorderen van het menselijk meesterschap van mensen. Dat geldt dus voor iedereen. Als een enkeling daarmee bezig is en de rest van de organisatie niet, dan gaat die ene mens buiten de groep vallen.

De kosten van de waan van de dag

De waan van de dag betekent druk bezig zijn, hard werken en toch onvrede voelen omdat met dezelfde mensen en moeite meer bereikt had kunnen worden. Harde cijfers zijn moeilijk te geven. Signalen zijn er voldoende. Vraag aan medewerkers en leidinggevenden die in een ‘waan van de dag-cultuur’ werken, of zij efficiënter, effectiever en met meer voldoening kunnen werken. En dan komen er overtuigende conclusies over wat beter kan: 10-40 procent méér effectiviteit.

Op de vraag waarom deze potentiele winst van 10-40 procent niet verzilverd wordt, luidt het antwoord dat het er niet van komt, juist door de waan van de dag. “We doen pas aan onderhoud als we averij met het schip hebben. We weten het wel, maar we komen er gewoon niet aan toe om het te verbeteren”, gaf een ICTmanager als metafoor.

De waan van de dag is ook functioneel?

De waan van de dag is een last voor individu en organisatie, minder effectiviteit en minder werkvoldoening. De waan van de dag heeft ook een positieve keerzijde.

Achter de waan van de dag schuilt een schijn van flexibiliteit in samenwerken. Plotselinge vragen worden opgepakt, dringende zaken krijgen prioriteit en komen boven op de stapel, managers rekenen erop dat hun vragen snel opgepakt en beantwoord gaan worden. Alleen is dat de flexibiliteit die we willen. Feitelijk wordt er een beroep gedaan op iets menselijks, nl. elkaar willen helpen. Daar moet alles voor wijken. Het menselijke wordt ingezet om de mens als productiefactor beter tot zijn recht te laten komen. Alleen dat helpende is eigenlijk bedoeld om mensen te helpen een beter mens te zijn of elkaar verder te helpen in elkaars ontwikkeling. Ook dat kan in een organisatie, alleen dan heb je er wel voor gekozen en is het niet opgelegd door iets dwingends van de waan van de dag.

Dit fenomeen maakt ook dat het hogere management niet veel op heeft met de waan van de dag, zij wordt zelf immers goed bediend door de mensen aan wie zij ad/hoc opdrachten geven en vragen stellen. Alleen hoe belangrijk vinden zij het welbevinden van hun mensen in hun organisatie?

We zijn druk druk druk en druk werken is de norm. Dat is niet alleen een last, het geeft een zekere voldoening. Het geeft een productief gevoel. Drukte schept ook een band. Niet stilletjes nadenken over belangrijke dingen die misschien later helemaal niet belangrijk blijken te zijn, maar lekker concreet aan de slag, actiegericht en samen problemen oplossen. Dat wordt dan vaak gezegd, alleen is dat nu de bedoeling van menselijk meesterschap, of is dat de bedoeling van het geindustrialiseerd denken om maar te presteren.

Ook geef de waan van de dag ‘instant rewards’, in de vorm van bedankjes en complimenten van collega’s die je uit de brand hebt geholpen. Dat is beter dan wachten op een afgeknepen compliment van de leidinggevende tijdens het jaarlijkse functioneringsgesprek. Echter, de menselijke waarden, erkend worden als mens, dat zijn belangrijke waarden in het leven en al helemaal van deze tijd. De waan-van-de-dag-bedankjes zijn dan feitelijk doekjes voor het bloeden.

Het is ook een vaak geaccepteerd excuus naar anderen; ‘afspraak is afspraak’ kon door de drukte niet worden nagekomen. Dat begrijpt iedereen. Dat voorkomt onaangename feedback. Of is het een bewust onder het vloerkleed schuiven van wat er feitelijk moet gebeuren, alleen “zo doen we het nu eenmaal niet hier”.

Productief

De waan van de dag is niet alleen een kwestie van stress en inefficiëntie, het levert voor de mensen ook wat op. Die voordelen zijn ook een reden waarom organisaties de waan van de dag niet doortastend aanpakken: misschien is de manier van werken ineffectief, frustrerend en soms belandt er iemand overwerkt thuis, maar het gaat nooit heel erg fout. De waan van de dag is een organisatiecultuur en het is lastig om de eigen cultuur goed te begrijpen, een reden waarom het potentiele voordeel van veranderen niet wordt gezien. Of men wil het niet zien.

 

Dank: Pieter Nientied

Recent Posts

Leave a Comment

Nieuwsgierig geworden?

Wilt u geïnformeerd blijven? Laat dan hier uw gegevens achter. Dan houden wij u maandelijks op de hoogte met onze informatiebulletin t.w. “de Stroomversnelling”