De perfecte storm van Klaas van Egmond heeft het over een aantal ontwikkelingen die van die storm deel uit maken. Naast die is een één waarover we hierna spreken. Er blijkt steeds meer dat er geen gedeelde opvatting meer is over “goed en kwaad”. Anders gezegd dat we geen gedeeld moreel kader meer hebben. De kerk was dat voeger en die kerk is weggevallen. Zoals Einstein al zei kun je dingen niet veranderen met bekende methoden en aanpakken, want dan blijf je dezelfde resultaten houden.

We zullen de moed moeten hebben om juist die methoden en aanpakken (de karrensporen dus) bespreekbaar te maken. Nu heeft Macron, de Franse president, gezegd: dat wij in Europa op een beslissend moment bevinden. Het is een moment waarop we collectief de vormen van onze beschaving in een politiek, cultureel veranderende wereld opnieuw moeten uitvinden. Hij noemt dat de renaissance van Europa. Hij doelt met name op de waarden die mensen in Europa met elkaar verbinden. Vanuit die waarden zou de weg naar de renaissance van Europa moeten worden gevonden. Het zijn die waarden die de menswaardigheid, dus de waardigheid van de mens kenmerken. aan we hier dieper op in, dan zijn er drie overwegingen die de suggestie van Macron ondersteunen.

1. Als we over die problemen hebben, dan spreken we van een perfecte storm. Dat suggereert dat er wellicht een oorzakelijk verband bestaat. Dat is het nodig dat alle menselijke en maatschappelijke aspecten tegelijkertijd in beschouwing worden genomen. Dan is er een probleem, nl dat we gewend zijn om in te zoomen. De techniek van uitzoomen is een zeldzaamheid geworden. We zijn steeds meer gaan inzoomen. Dit is met name ook veroorzaakt door de inspanningen van de wetenschap, die er vooral op gericht is meer te weten te komen van minder. Dat heeft veel luxe en comfort opgeleverd. Echter ook veel problemen door dat de grotere samenhang uit het oog werd verloren. Belangrijk is dus dat we weer oog krijgen voor de hogere, grotere samenhang. Het ideaalbeeld van het menselijke is, dat de mens een onderdeel is van het grotere geheel. Die mens streeft er naar om al zijn menselijke vaardigheden en vermogens te ontwikkelen en tot ontplooiing te brengen. Met deze overweging ondersteunt Klaas van Egmond de benadering van Cochin-approach om tot menswaardige resultaten te komen.
2. Macron verwijst naar de Europese renaissance toen Europa zich losmaakte uit de Middeleeuwen en op alle maatschappelijke gebieden een ongekende groei doormaakte. Een van de redenen van deze groei was, dat er een gedeeld moreel kader bestond. Die was gebaseerd op het gedachtegoed van Aristoleles en meer algemeen van de Grieken en Romeinen. Zo’n gedachtegoed is er nu niet en juist daaraan is enorme maatschappelijke behoefte. Dat moreel kader is in verval en soms bestaat het helemaal niet meer. Kortgeleden was er de tentoonstelling in het Haags Museum “Generation Wealth”. Onder deze titel is ook een film. Het verhaalt over het desastreuze verval van de Amerikaanse samenleving en de waarden en normen die daar golden. En juist die cultuur was jaren het lichtend voorbeeld voor o.a. de Europese samenleving. De VS blijkt echter een keizer zonder kleren te zijn.
3. Er zijn opvallende parallellen tussen de historische ontwikkelingen tijdens en vlak na de Renaissance en onze huidige turbulente tijd. Opvallend is, dat aan perioden waarin ruimte is voor meer diversiteit en tolerantie, voor de praktische ervaring, voor de menselijke emotie en voor de gelijkheid van man en vrouw, kortom voor meer menselijkheid , steeds weer een einde wordt gemaakt door de terugkeer van behoudende dogmatische krachten. Dat zien we nu opnieuw gebeuren in het huidige Europa.

We zijn dus toch aan de beurt. We plotseling uit onze roes geschopt en proeven nu voorzichtig het woord “noodlot”. Het wordt zwaar weer en er kan van alles gebeuren. Zeker zal dat het geval zijn op menselijk vlak. Het programma #frontberichten spreekt boekdelen. De hartverscheurende taferelen die we dan zien en de verhalen die we dan horen, maken maar al te zeer duidelijk dat menswaardigheid duidelijk een nieuwe invulling zal moeten krijgen. Laten we daar met onze community aan gaan werken.

Dank: Klaas van Egmond, Geert Mak en Lauren Greenfield