Angst is bij uitstek het prachtmiddel die met name in politiek gevoelige situaties wordt toegepast. Denk aan politici die ons proberen bang te maken voor allerlei mogelijke rampen en andere ellende. Maar ook dichter bij huis, in met name grotere organisaties zoals banken, grote overheidsinstellingen en in vele andere organisaties. Als de mensen maar bang genoeg zijn, dan kan ons (de politici, de managers die die angst toepassen om hun punt te maken) niets overkomen. Hoe herken je nu dat angstzaaien. Als je het volgende waarneemt in jouw situatie, dan zal hoogstwaarschijnlijk sprake zijn van politiek bedrijven door bewust angst te zaaien.
- Angst zaaien om vervolgens de redder in de nood spelen
Kijk eens naar het onderwerp ‘zelfsturing’ of ‘zelforganiseren’. We zijn van jongs af aan gewend om te luisteren naar onze opvoeders, leraren, managers etc. Kijk maar eens naar deze film. Nu heeft iemand een of andere hype bedacht van ‘zelfsturing’. Heel veel mensen worden zomaar in het diepe gegooid. Weten niet wat te doen, worden daardoor onzeker, ja zelfs angstig om naar hun werk te komen (bang om fouten te maken). Managers die heel die zelfsturing niet zagen zitten (bang om een heel andere rol op te gaan pakken, bang voor status etc gaan de angst van de daken schreeuwen. Zie je wel, zelfsturing werkt niet hoor je dan. Kom maar naar mij dan help ik je wel. Langzaam aan nemen ze het stokje over en last but not least hoor je ze dan zeggen “we wisten het wel dat het niet zou lukken. Wij hebben de mensen weer een situatie bezorgd waar ze lekker kunnen werken (en dus een productiefactor zijn ipv mens).
Het inspelen op die angsten zorgt ervoor dat je als zo’n manager direct de aandacht trekt. Daarbij zijn bange mensen gemakkelijker te overtuigen én nemen ze eerder irrationele beslissingen. Niet voor niets wordt in de literatuur aangeraden om niet logisch, maar juist biologisch te denken.
Het beste is om te dreigen met zaken waar jij zelf niks mee te maken hebt, maar die jij wél kunt voorkomen. Een goed voorbeeld hiervan is de verzekeringsadviseur. Hij stelt een echtpaar de volgende vraag: “Stelt u zich eens voor dat u gisteren plotseling was overleden. Zou uw vrouw dan voortaan in armoede moeten leven?” Daar heeft de man nog nooit over nagedacht…”Wat?!” roept zijn vrouw geschrokken. Gelukkig heeft de verzekeringsadviseur nog wel een levensverzekering voor de man. Hij kent het loon van de angst – én de bijbehorende tarieven. Verzin zelf maar de sabotagetrucs van managers die zelfsturing niet zien zitten en dan de reddende engel spelen.
- Angst concreet maken
Een tweede punt: de dreiging moet wel concreet zijn. We willen weten wat ons op dit moment bedreigt, en niet wat morgen misschien een gevaar zal zijn. Milieugroeperingen gaan hierbij vaak de fout in. Zij proberen al jaren de teelt van genetisch gemodificeerde gewassen tegen te gaan omdat “je nooit weet wat er allemaal fout kan gaan”. Dit gevaar is allesbehalve concreet en daarom niet overtuigend.
Denk ook aan coaches die mensen ondersteunen die feitelijk bezig zijn met zelfsturing. Ieder mens zal dat op zijn eigen manier doen, alleen het is wel zoeken naar die eigen manier. Dat duurt ff voordat je dat als individu gevonden hebt. Alleen die directie, de manager wil gisteren een resultaat zien. Tja dat bost. Echter is het echt waar dat die resultaten er gisteren dienden te zijn, of zijn die directies niet in staat om hun eigen ongeduld te managen? Dus niet in staat echt SAMEN, en dan ieder op zijn eigen manier samen te werken.
Vakbond FNV Bouw maakt haar dreiging wél concreet. Welomschreven horrorscenario’s over de herziening van het ontslagrecht vliegen de werknemers om de oren. Zo werd een groep bouwvakkers verteld dat werkgevers in dit nieuwe systeem het recht zouden krijgen om zieke werknemers met een maand opslagtermijn te ontslaan. Klinkklare onzin volgens experts in het NRC Handelsblad. Maar zouden die bouwvakkers dit lezen én geloven?
- Een bestaande angst uitbuiten
Maar alleen een concrete dreiging zorgt er niet voor dat we automatisch angstig worden. De doelgroep moet ook bevattelijk zijn voor de angst. Het is vele malen gemakkelijker om een bestaande angst uit te buiten, dan om een nieuw gevoel van angst te creëren. Dit kan het succes van Wilders verklaren: hij wakkert de natuurlijke angst voor het vreemde en onbekende aan, en buit deze optimaal uit. Ook de verzekeringsadviseur en FNV Bouw maken gebruik van deze bestaande angsten, en zijn daarom overtuigend.
En dichter bij huis het volgende. Zelf heb ik meegemaakt dat soms afdelingen van banken onder toezicht worden gesteld van een interne controledienst. Vaak heeft dat te maken met disfunctioneren van zo’n afdeling. Dit is vaak een heel lastig en drukkend proces voor de mensen die op zo’n afdeling werken. Ma verloop van tijd, wordt dat toezicht opgeheven. Echter die angst zit nog steeds in die mensen. En dan komt er na de financiële crisis van 2008 een maatregel van De Nederlandse Bank. Die moet koste wat het kost worden toegepast. Ik heb gezien hoe het straffende kan werken bij afdelingen die net uit zo’n angst komen. Bij de invoering van het nieuwe werd gebruik gemaakt van de aanwezige angsten onder de mensen.
- Bied een geloofwaardige oplossing
Tot slot is het altijd belangrijk dat je een geloofwaardige oplossing biedt om het gevaar (en de angst) te lijf te gaan. Want ondanks zijn electorale succes is ook Wilders niet volmaakt in zijn retoriek. Immers, een tsunami is door niemand te stoppen – zélfs niet door Geert Wilders. Kortom: je moet mensen dus niet teveel angst aanjagen, want voor je het weet ben je niet meer het antwoord op hun angst!
In mijn geval is de implementatie van de maatregel van DNB bij die afdeling jammerlijk mislukt. Helaas de mensen op de werkvloer werden als schuldigen aangewezen. Ze kregen geen bonus! Echter het management zat wel met de gebakken peren. Want hoe nu verder. He management daarboven heeft toen ingegrepen en is wel met die angst aan de slag gegaan. En dat heeft wel succes gehad. Help mensen dus om van hun angst af te komen.
