Waarom geopolitiek ineens op de agenda van de directievergadering staat
Wat hebben een oorlog in Oekraïne, een chipfabriek in Taiwan, een Amerikaanse verkiezing en een Nederlands mkb-bedrijf met elkaar gemeen?
Tien jaar geleden was het antwoord waarschijnlijk geweest: niet zoveel.
Vandaag is dat anders.
Steeds vaker blijken politieke gebeurtenissen aan de andere kant van de wereld rechtstreeks door te werken in de dagelijkse praktijk van organisaties. Een handelsconflict vertraagt leveringen. Sancties maken grondstoffen duurder. Een nieuwe Amerikaanse president zet internationale afspraken onder druk. Technologie verandert van handig hulpmiddel in strategisch machtsmiddel.
Wat jarenlang vooral het speelveld was van diplomaten en ministers, schuift ongemerkt de bestuurskamer binnen.
Dat roept een interessante vraag op: zijn organisaties eigenlijk wel voorbereid op een wereld waarin geopolitiek een bedrijfsrisico is geworden?
De wereld werd kleiner. En kwetsbaarder.
Globalisering bracht indrukwekkende voordelen. Productie werd goedkoper, markten groter en technologie overal beschikbaar. Organisaties bouwden internationale netwerken die jarenlang vanzelfsprekend leken.
Juist daarin schuilt nu een paradox.
Hoe efficiënter organisaties zich organiseerden, hoe afhankelijker ze werden van een wereld die stabiel moest blijven. En precies die stabiliteit staat steeds vaker onder druk.
De verkiezing van Donald Trump maakte dat voor veel bestuurders pijnlijk zichtbaar. Zijn America First-beleid zette vraagtekens bij vrijhandel, internationale samenwerking en zelfs traditionele bondgenootschappen. Maar Trump was niet de enige ontwikkeling. Ook de oorlog in Oekraïne, de oplopende spanningen tussen China en de Verenigde Staten en de groeiende strijd om technologie laten zien dat economie en geopolitiek nauwelijks nog van elkaar zijn te scheiden.
De vraag is daardoor niet meer óf organisaties met geopolitiek te maken krijgen.
De vraag is hoe goed ze daarop zijn voorbereid.
Van efficiëntie naar strategische weerbaarheid
Jarenlang draaide strategie vooral om optimaliseren. Lean organiseren. Kosten verlagen. Schaalvoordelen benutten. Wereldwijd inkopen waar het het goedkoopst was.
Dat model werkt uitstekend. Tot het niet meer werkt.
Leveranciers vallen uit. Energieprijzen schieten omhoog. Digitale infrastructuur blijkt afhankelijk van buitenlandse spelers. Nieuwe wetgeving verandert complete verdienmodellen.
Ineens blijken onderwerpen die ooit ver van de organisatie af stonden, verrassend dichtbij.
Misschien verschuift daarmee ook de opdracht van leiders.
- Niet alleen sturen op rendement, maar ook op weerbaarheid.
- Niet alleen kijken naar kosten, maar ook naar afhankelijkheden.
- Niet alleen vragen wat het meest efficiënt is, maar ook wat verstandig is.
Andere vragen aan de bestuurstafel
Dat leidt tot gesprekken die vijf jaar geleden waarschijnlijk minder vanzelfsprekend waren, zoals:
- Hoe afhankelijk zijn we van één land, één leverancier of één technologieplatform?
- Welke waarden zijn voor onze organisatie niet onderhandelbaar?
- Hoe snel kunnen we schakelen als de geopolitieke context verandert?
- Beschikken we eigenlijk over voldoende kennis om zulke ontwikkelingen tijdig te herkennen?
Zelfs relatief kleine keuzes krijgen daardoor een andere betekenis. Sommige organisaties kiezen bijvoorbeeld bewust voor Europese digitale alternatieven. Ecosia wordt regelmatig genoemd als alternatief voor Google, niet alleen vanwege duurzaamheid, maar ook vanuit het verlangen om minder afhankelijk te worden van Amerikaanse technologie.
Het zijn signalen van een bredere beweging.
Misschien verandert de definitie van goed leiderschap
Misschien is de belangrijkste ontwikkeling niet dat de wereld instabieler wordt.
Misschien is het dat organisaties zich realiseren hoe sterk zij altijd op die stabiliteit hebben geleund.
Dat vraagt om een ander type leiderschap. Minder gericht op het maximaliseren van efficiëntie, meer op het vergroten van veerkracht. Minder op voorspellen wat er gaat gebeuren, meer op voorbereid zijn als de spelregels veranderen.
Geopolitiek was ooit een onderwerp voor buitenlandse zaken.
Steeds vaker is het ook een onderwerp voor de directievergadering.
