Ooit ben ik door een lijnmanager van hardline ICT-projectmanagers uitgemaakt voor een halfgare projectmanager, een softie!. Een van zijn projecten was zeer risicovol en had heel veel impact op de business. Er waren veel mensen bij betrokken en de emoties laaiden regelmatig hoog op. Ik was als veranderadviseur bij dit project betrokken. Op een dag viel mijn projectmanager langdurig uit. Niet één collega van mijn projectmanager wilde invallen, bang op de vingers te branden. De lijnmanager had daar ook geen zin in en zette het project “on hold”. Ondanks de vele en heftige weerstanden waren de mensen in m.n. de business woedend. Op verzoek van de business heb ik de leiding van het project op mij genomen. In het project heb ik Cochin-approach toegepast met als resultaat: het project is op tijd opgeleverd, de medewerkers in de business waren blij, mijn teamleden meer dan tevreden, de manager in de business meer dan in z’n nopjes. En dan toch…. achteraf, via via…, het oordeel van die lijnmanager gelezen in een rapportage van die lijnmanager. Hoe kan dat?
Nu las ik onlangs een verhaal over “daar praat je toch niet over”. Het lijkt erop dat in professionals een denkpatroon zit, een beeld is gevormd. Die professionals geven leiding aan mensen in hun teams, doen werk t.b.v. mensen in de business. Die professionals denken die mensen liever zien dat die professionals sterven in het harnas, dan hun harnas uitdoen en die mensen om hulp vragen. Het lijkt er op dat dat als een teken van zwakte wordt gezien, dat ze door hun collega’s als softie worden gezien, als mietje worden nagewezen.
Nu heeft Brené Brown dit soort gedrag onderzocht. Zij concludeert dat bij mensen waar het mannelijke gen de overhand heeft dat gedrag gezien wordt als een teken van zwakte. Volgens mij is juist dat dat die mensen zich zullen schamen om een andere aanpak te kiezen dan de one-size-fits-alle aanpakken. Brené heeft die mensen gevraagd om een definitie te geven van schaamte, en toen kreeg zij het volgende te horen:
- Schaamte is het gevoel dat je in welk opzicht dan ook faalt
- Schaamte betekent dat je waardeloos bent. Niet wat je doet waardeloos is, maar dat jij waardeloos bent
- Schaamte is het gevoel dat je tekortschiet
- Schaamte komt op wanneer mensen je een slappeling vinden.
- Schaamte staat in feite gelijk aan zwakte
- Angst tonen is beschamend. Je mag niet bang zijn, wat er ook gebeurt
- Te worden afgekraakt of uitgelachen is allebei ontzettend beschamend.
Schaamte, dus niet als zwak te worden gezien, pakt de mensen met het sterke mannelijk gen helemaal in. Ze kisten zichzelf. Het lijkt erop dat dat kisten inderdaad een soort van kist is waarin opgesloten zit de regels waar ze zich moeten houden, wat ze wel en niet moeten doen en ook wie ze moeten zijn. Al die regels komen allemaal op hetzelfde neer: wees niet zwak.
Ik heb enkele gesprekken gehad waar ik wel kon praten over dit gedrag. Analoog aan het voorbeeld dat Brené aanhaalt gebruik ik ook kist om aan te geven wat mensen gebeurt wanneer zij zich laten kisten:
- Er zijn mensen die hun hele professionele leven vechten, vechten op uit die kist te komen. Zij vechten tegen hun collega’s, tegen hun chefs, worden ontslagen en komen bij een nieuwe werkgever en dan gebeurt er weer hetzelfde.
- Ook zijn er mensen die zich er gewoon bij neerleggen. Ze halen hun schouders op. Ze zeggen zoiets van “waar maak je je druk om, je verandert er toch niets aan”. De 9-5 mentaliteit is een duidelijke uiting hiervan
- Dan zijn er ook nog mensen die verzanden in verslavend middelen. Ja dat kan zijn drank of erger. Echter veel te veel eten en aangroeien is ook zo’n verslaving.
Één van de belangrijkste problemen die professionals in hun werk tegenkomen is dit probleem. Dit is ook mijn eigen ervaring. Ooit heb ik van iemand geleerd dat iedere ontmoeting met een mens je wat te vertellen heeft. Die boodschap heb ik in m’n oren geknoopt. Met die boodschap ben ik in mijn loopbaan collega’s en klanten tegengekomen waar ik wel over deze aspecten van het werk kon praten. Mensen van diverse pluimage, vrouwen, directeuren, managers, collega’s, gewoon mensen in een winkel. Iedere ontmoeting had mij wat te vertellen en zeker ook over dit onderwerp. Mede daardoor heb ik vele trainingen en cursussen gevolgd over de menselijke aspecten van ons veranderwerk. Het omgaan met schaamte is er een van. Ik adviseer iedere professional hiermee aan de slag te gaan.
Gebruik gemaakt van de kennis van Brené Brown.
