Hoe kan het dat sommige mensen zich ongehinderd door het leven lijken te bewegen terwijl dat voor anderen niet opgaat. Ze werken fulltime, hebben nog een stuk of wat hobby’s, drie kinderen en knutselen na het werk nog een schutting in elkaar. Andere mensen zijn na en dag werken moe en moeten herstellen. Ze hebben meer tijd voor zichzelf nodig om goed te blijven functioneren. Hoe komt het dat de een meer kan hebben dan de ander of – met andere woorden -: “Waarom krijgt de een wel een burn-out, en de ander niet?”.

Vorige week bespraken we een aantal aspecten die een rol, de oorzaak zouden kunnen zijn waardoor de een wel en de ander minder snel stress ervaart.

Deze week gaan we in op een aantal acties die je kan doen om bij jezelf stress te kunnen herkennen.

Er is hoop

Maar er is hoop voor de genetisch benadeelden! Markus benadrukt namelijk dat mensen met een kleinere hoeveelheid serotoninetransporteurs niet per definitie last hoeven hebben van stress of burn-out. Nog altijd speelt de manier waarop je in het leven staat een grote rol. De interpretatie die je hebt van bepaalde situaties, maakt dat ook mensen met een laag gehalte serotoninetransporteurs gerust een leven vrij van stress kunnen leiden. Je bewust worden van je eigen perfectionisme en de hoge eisen die je aan jezelf stelt, weegt dus zwaarder dan je genetische samenstelling.

Te veel hooi op je vork

Stress wordt vaak getriggerd door omstandigheden. Ik noemde eerder al wat voorbeelden: situaties op het werk of trammelant in de persoonlijke sfeer. Maar ook meer ingrijpende omstandigheden spelen een rol die voor permanente veranderingen zorgen. Dan moet je denken aan een scheiding of het overlijden van een dierbare. Onderzoek wijst uit dat veel verandering in een relatief kort tijdsbestek sneller stress tot gevolg kan hebben. Hoe meer je op je bord krijgt, hoe groter de kans op stressklachten. Wanneer je in een jaar tijd een dierbare verliest, van baan verandert en je relatie probeert te redden, dan ben je wel heel veel ballen hoog aan het houden. Het pannetje stroomt dan snel over.

Stress herkennen

Hoe kun je zien dat iemand (of jijzelf) in stress leeft? Over het algemeen zijn gestreste mensen niet de leukste mensen. Als je in stress leeft, ben je sneller kwaad. Je hebt een korter lontje. Ook kun je je opgejaagd voelen en hoog in je adem zitten. Stress leidt tot allerlei fysieke klachten. Een duidelijk teken van stress is hyperventilatie. Als je erg veel stress hebt, kun je pijn op de borst voelen: iets wat niet zelden wordt geïnterpreteerd als een hartaanval.

Ook ben je – als je stress hebt – niet echt aanwezig. Daarmee bedoel ik dat je emotioneel niet beschikbaar bent. Wanneer je in stress leeft, ben je aan het overleven. Er is geen ruimte voor de eigen echte behoeften, laat staan voor die van een ander. Probeer maar eens een gesprek aan te knopen met iemand die vijf ballen aan het hooghouden is. Dat zal je niet lukken.

Het lichaam spreekt

Stress uit zich verder in tal van mentale en fysieke klachten die bij iedereen weer anders zijn. Bekende klachten zijn moeheid, slecht slapen, piekeren en geen zin hebben in seks. Vaak hebben mensen met stress ook vage klachten die komen en weer gaan en die ze niet goed kunnen duiden. Allemaal signalen van het lichaam dat zegt: “Tot hier en niet verder!”

Hebben vrouwen meer stress dan mannen?

Meer vrouwen dan mannen zitten in de ziektewet als gevolg van stress en burn-out. Hoe komt het toch dat meer vrouwen dan mannen last hebben van stress? Een van de redenen dat vrouwen over het algemeen meer stress ervaren dan mannen, houdt verband met de verwachtingen en interpretatie van het leven waar ik eerder al over te spreken kwam. Vrouwen worden van jongs af aan geconditioneerd om zorg te dragen voor anderen. Je bekommeren om het welzijn van anderen is een tweede natuur. Dat kan er wel voor zorgen dat er weinig ruimte overblijft voor de zorg voor jezelf en je eigen welzijn. Vrouwen cijferen zichzelf eerder weg dan mannen. Gevolg? Stress.

Stresshormonen langer actief in het lichaam van de vrouw

Ook spelen er biologische aspecten een rol die van belang zijn als we kijken naar het verschil in stressgevoeligheid tussen mannen en vrouwen. Op de eerste plaats blijven stresshormonen langer actief in het lichaam van de vrouw dan van de man. Vrouwen lopen dus langer met de stress rond. Daarbij hebben vrouwen van nature minder serotonine in het bloed dan mannen, het hormoon dat voor een goed verloop van de processen zorgt die met stress te maken hebben, weet je nog? Vrouwen zitten dus anders in elkaar. Ze verwerken spanning anders dan mannen. Het is als vrouw belangrijk om je bewust te zijn van die gevoeligheid.

Vroeger minder stress dan nu?

Waren we vroeger minder gestrest dan nu? De burn-out lijkt tegenwoordig wel een epidemie. Emotionele en fysieke uitputting komt veel voor bij zowel mannen als vrouwen. Hoewel stress van alle tijden is, is het begrip ‘burn-out’ tamelijk jong. Het werd in de jaren zeventig voor het eerst gebezigd door psychoanalyticus Herbert J. Freudenberger. 12,5% van de Nederlanders krijgt te maken met een burn-out. Dat zijn onwaarschijnlijke cijfers die om aandacht vragen en het extra belangrijk maken om antwoorden te vinden op de vraag: “Hoe voorkom ik dat ik een burn-out krijg?”.