En dan heb je zo’n geweldig inspirerend gesprek gehad met mogelijk je nieuwe collega’s of je as opdrachtgever. Diverse d keren kreeg je positieve reacties op je ideeën. ze gaven je zelfs terug hoe zij dat doen. Als je zo’n gesprek hebt gehad, dan mag je toch veronderstellen dat er een klik is? Dit hoor en zie ik vaak gebeuren. dan ga je je voorstellingen maken. Denk aan “zo ga ik samenwerken met die nieuwe collega’s” of “gôh, wat een mooie opdracht daar ga ik iets moois van maken”. Je krijgt dan allerlei ideeën over hoe die samenwerking zal gaan verlopen of wat het mooie is van wat je wilt gaan opleveren. en dan ga je aan de slag en dan …… Dan komt er van al die voorstellingen die je vooraf hebt gemaakt niets terecht. Hoe voorkom je nu vooraf dat je je eigenlijk zo voor de gek houdt?
Tip 5: Wees kritisch op je voorstellingsvermogen
“Ik kan me goed voorstellen dat…” We stellen ons de hele dag van alles voor, maar dat zegt niets over hoe reëel die inschatting is. Hoe gemakkelijker we herinneringen ophalen, hoe groter we de kans achten dat ze gebeuren en hoe meer invloed ze hebben op onze beslissingen. Zo kunnen we ons heel goed voorstellen dat een verre reis ondernemen gevaarlijker is dan thuisblijven, omdat ons meer risicovolle reisscenario’s te binnen schieten dan risicovolle scenario’s in onze eigen woonplaats.
Je eigen herinneringen spelen hierbij een rol. Wie samenwoont heeft bijvoorbeeld vaak het gevoel dat hij of zij alles moet doen in het huishouden, terwijl de ander dit net zo ervaart. Als je beiden vraagt hoeveel procent zij van het huishouden bijdragen, dan kom je waarschijnlijk boven de 100% uit als je de antwoorden optelt. Grote kans dat je partner meer doet dan jij denkt, maar je hebt er zelf geen herinneringen aan waardoor het moeilijk voor te stellen is. Dit geldt waarschijnlijk ook voor het team waarin je werkt. Laat iedereen eens op een papiertje zetten hoeveel procent hij of zij bijdraagt. Laat iedereen vervolgens eens nadenken over elkáárs bijdragen. Natuurlijk heb je zelf veel gedaan, maar wat heeft de ander eigenlijk bijgedragen?
Tip 6: Vergroot je representativiteit
We kunnen razendsnel mensen in een hokje plaatsen, gebaseerd op stereotypen. Stel, iemand is intelligent, maar niet erg creatief. Hij houdt van regelmaat en duidelijkheid en houdt niet zo van omgang met anderen. Studeert deze persoon psychologie, informatica of rechtsgeleerdheid? Grote kans dat je voor informatica gaat. Ons systeem 1 plaatst objecten en mensen razendsnel in categorieën, terwijl statistisch gezien de kans groter is dat iemand psychologie of rechten studeert. Toch laten we ons vaak (en soms onterecht) leiden door representativiteit.
Hoe kun je dit gegeven nu gebruiken in je voordeel? Nou, bijvoorbeeld bij het zoeken naar een baan. Verdiep je in de soort organisatie en branche en wat daarbij past. Voor je cv geldt vaak less is more. Je hoeft niet volledig te zijn in je ervaringen en kenmerken, noem alleen de belangrijkste feiten die passen bij de functie en de organisatie waar je solliciteert. Als je irrelevante of zelfs niet zo aantrekkelijke activiteiten toevoegt, dan maakt dat jouw algehele representativiteit minder groot.
Tip 7: Wees je bewust van zelfoverschatting
We lijden op allerlei vlakken aan zelfoverschatting: gemiddeld genomen vinden we onszelf gezonder, fitter en schatten we in dat we een hoger emotioneel IQ hebben dan anderen. Ironisch gezien treedt dit fenomeen met name op als we over weinig informatie beschikken, en eigenlijk juist minder goed in iets zijn dan gemiddeld. De weinige informatie die we hebben, is namelijk heel eenvoudig te verwerken waardoor we ons heel zeker voelen over onze resultaten. We weten immers niet wat er allemaal te weten valt.
Draai het eens op: hoe meer je weet, hoe meer je weet wat je niet weet. De meest kundige mensen zijn soms het meest onzeker. De echte expert zal zijn verhaal meestal inkleden met een heleboel mitsen en maren.
Je doorziet intuïtieve non-experts door je af te vragen: is het vakgebied voorspelbaar? Hoeveel ervaring en kennis heeft deze persoon opgedaan in dit vakgebied? En heeft hij een eenduidig verhaal of zitten er veel nuances aan zijn boodschap? Juist die nuances tonen aan hoeveel iemand weet.
Tip 8: Spreek twijfels uit
Optimisme geeft energie. Het helpt je uitdagingen en risico’s op te zoeken, het wakkert enthousiasme aan en helpt om mensen met je mee te krijgen. Maar rasoptimisten onderschatten risico’s stelselmatig of doen gewoonweg te weinig moeite om ze te onderzoeken. Dit wordt de optimistische bias genoemd. Toch houden we ervan als mensen zeker van hun zaak zijn en worden hun ideeën geregeld omgezet in projecten.
Wie als medewerker van een project kritiek gaat leveren, wordt vaker gezien als iemand die niet loyaal is en pessimistisch is, dan als iemand die realistisch wil zijn. Gelukkig zijn er verschillende manieren om optimistische waaghalzen bij te sturen. Zet bijvoorbeeld de betrokkenen van het (overmatige) optimistische project bij elkaar en geef als opdracht: “Stel je voor dat we een jaar verder zijn. Het plan is tot uitvoering gebracht maar de uitkomst is rampzalig. Neem vijf tot tien minuten de tijd om een korte geschiedenis van de ramp te beschrijven.”
Doordat iedereen zijn eigen antwoorden formuleert, voorkom je dat ze elkaars ideeën gaan overnemen. Dit helpt om iedereen open te laten staan voor mogelijke bedreigingen en ze te tackelen.
Tip 9: Accepteer verlies
We vinden het lastig om verlies te accepteren maar blijven daardoor in hopeloze zaken investeren. Neem bijvoorbeeld een ticket voor een congres dat je maanden geleden hebt aangeschaft. Op de dag in kwestie lig je behoorlijk beroerd in bed: je bent ziek. Je zou alsnog kunnen gaan als je flink wat pijnstillers neemt, want het is toch wel erg zonde om dat geld weg te gooien. Zou je dit ook zo ervaren als je gratis op een gastenlijst stond?
Een ander wellicht herkenbaar voorbeeld: je hebt een kledingmiskoop gedaan maar toch hangt hetzelfde kledingstuk twee jaar later nog in je kast. Je kunt het niet over je hart verkrijgen om weg te gooien, want je hebt er geld in gestoken. Iets weggooien of ergens mee stoppen maakt pijnlijk duidelijk dat je een verkeerde keuze hebt gemaakt en dat is confronterend.
Je kunt je verlies beter in een breder kader zien. Soms winnen we iets, soms verliezen we iets. We zijn beter af als we verliesgevende investeringen opzeggen en winstgevende investeringen behouden. Klinkt logisch, maar soms kan loslaten lastig zijn. Bijvoorbeeld een relatie waar je geen energie meer van krijgt, een baan waar je hart niet sneller van gaat kloppen of een kledingkast vol kleding waar je niet blij van wordt. Toch levert geen rekening houden met spijt je flinke voordelen op.
Tip 10: Vergeet niet te lachen
Er lijkt een verschil te zijn tussen hoe we dingen op het moment zelf ervaren en hoe we er later op terugkijken. Er zijn namelijk twee zelven: degene die van minuut tot minuut aan het ervaren en voelen is, en degene die terugblikt op het leven en de opgedane ervaringen. Ze zijn het lang niet altijd met elkaar eens. Denk maar eens na over vakanties: na afloop kom je vaak terug met mooie verhalen, maar op het moment zelf bestaan er zat stressmomenten.
Dit geldt ook voor werk. Op het moment zelf ervaren we onze directe omgeving en bezigheden. Wat voor soort baan we hebben, wat we verdienen en of we status hebben is minder belangrijk. Toch laten we bij de keuze voor een nieuwe baan het loon, de vakantiedagen, de status en de leaseauto zeker meetellen. We zijn daar in het begin heel blij mee, maar uiteindelijk went alles en wordt dat je nieuwe normaal. Weegt dat op tegen wat je ervaart in het moment zelf: de werkzaamheden, het eventuele overwerken, het contact met je leuke of minder leuke collega’s? Kortom: kies je voor het nu of voor later? Vergeet niet te lachen in het hier en nu! In het boek ‘Ons feilbare denken op het werk’ omschrijft neuropsycholoog en wetenschapsjournalist Chantal van der Leest wat onze meest voorkomende denk- en inschattingsfouten zijn op het werk. ICM heeft de tips hieruit samengevat.
