In deze post deel ik een inzicht dat mij de afgelopen jaren misschien wel het meest heeft gebracht op veranderingsmanagement.
Het is geen snelle tip of een trucje.
Maar een fundamenteel inzicht dat bepaalt of kennis ook werkelijk iets verandert in je leven.

Waar heb ik het over?

Ik doe en vertel al heel veel jaar over verandermanagement. Wat ik merk is dat mijn “verhaaltjes” best wel mensen raken en nieuwsgierig maken.

En toch zie ik nog steeds regelmatig hetzelfde gebeuren.

Mensen lezen.
Knikkend.
Geïnspireerd.

En een paar weken later…  is alles weer zoals het was.

Niet omdat het te moeilijk is. Niet omdat ze ongemotiveerd zijn.
Maar omdat bijna niemand ooit dit heeft geleerd en bij zichzelf heeft geïntegreerd

Het echte probleem.
Stel je iemand voor, misschien herken je jezelf hierin.

Iemand die wéét waar het om gaat bij veranderprocessen, ja natuurlijk het draait om mensen.

Die iemand leest boeken luistert podcasts, volgt trainingen.

En tóch ervaart hij geen rust in hoofd en lichaam.

’s Avonds in bed: een hoofd dat maar blijft doorgaan.

Overdag: een lijf dat gespannen aanvoelt, zelfs in rust.

En elk nieuw inzicht voelt niet als hulp, maar als nog iets dat je moet bijhouden.

Wat hier speelt, is geen gebrek aan kennis. Het is een zenuwstelsel dat te lang “aan” heeft gestaan.

Waarom verandering zo lastig voelt.
Wanneer jouw zenuwstelsel onrustig is:

  • landen nieuwe inzichten niet
  • winnen oude patronen het van goede intenties
  • voelt elke tip als extra druk

Niet omdat jij faalt.

Maar omdat verandering geen kwestie is van willen,
maar van de staat waarin je bent.

Echte verandering ontstaat pas
wanneer het systeem vertraagt.
Wanneer er ruimte komt.
Wanneer er stilte ontstaat tussen twee gedachten.

Daar ontstaat keuze.

Gezondheid, anders bekeken.
De meeste mensen proberen veranderingen
in hun leven te passen.
Tussen de afspraken door. Tussen verplichtingen, in te passen in de waan van de dag.

Maar het werkt alleen andersom.

Je verandert iets in het werk rondom de mogelijkheden die het zenuwstelsel van de mensen die de verandering aangaat.

Niet als extra taak.
Maar als fundament.

Toen ik met dit inzicht mijn leven ging leven en ook mijn verandermanagementwerk ging doen, veranderde er iets wezenlijks.

Niet omdat ik meer deed,
maar omdat ik stopte met voortdurend overleven en stopte met mensen een verandering door hun strop te duwen.

Rust werd het vertrekpunt.

Wat dat in de praktijk betekent.
De basis van werk-doen is niet productiviteit, kennis of discipline.
De basis is rust in het zenuwstelsel van de mensen die dat werk doen, zodat zij flexibel in hun dagelijks werk kunnen staan.

Ik heb namelijk zelf ervaren dat gedrag niet verandert door weten wat goed is,
maar door de staat waarin je bent.

En dat heb ik ook in de praktijk als veranderaar zien werken

En dat gaf en geeft resultaat

Een onrustig systeem kan geen nieuwe patronen vasthouden,
hoe goed je intenties ook zijn.

Daarom ….. begin je dag niet met doen,
maar met ruimte creëren.

Probeer twee keer per dag momenten van stilte te nemen
Soms meditatie, soms reflectie, soms simpelweg aanwezig zijn.

En gebruik desnoods daarvoor het toilet!


Niet om iets te bereiken,
maar om de ruimte tussen jouw gedachten groter te maken.
In die ruimte ontstaat helderheid.

Dan voel je wat spanning geeft, wat aandacht vraagt
en wat misschien al te lang wordt meegedragen.

Verbind je bewust met die emotionele onderstroom:

Wuif ie niet weg, schoffel die niet onder

Vraag je zittend op de WC-pot waar je vreugde voelt, waar dankbaarheid,
en waar mag iets worden losgelaten?


Door dat te doorleven in plaats van te negeren,
bewaak je de rust in jouw zenuwstelsel.

Dat werkt door in jouw hormoonhuishouding, jouw immuunsysteem

In het stress-potje, want er kan weer wat bij, de keuzestress is minder


en dat werkt uiteindelijk door in de keuzes die jij maakt.

Rust in jouw zenuwstelsel is geen luxe.
Het is een ultieme daad van zelfliefde.
De bodem waarop alles rust.

Vanuit die basis volgen de praktische keuzes bijna vanzelf.

Elke dag een wandeling in de natuur, niet als prestatie, maar om mijn systeem te reguleren.

Krachttraining 3-4 keer per week, niet om jezelf op te jagen,
maar om jouw lichaam veerkrachtig te houden.

Op vaste tijden naar bed. (vaak rond 23:00)

Niet te lang achter elkaar zitten.
Regelmatig bewegen om de doorstroming levend te houden.

Na zeven uur ’s avonds eet ik niet meer.


Overdag drie voedende maaltijden met voldoende eiwitten, vetten en groenten.
Niet omdat het “moet”, maar omdat mijn lichaam daar rustiger en helderder van wordt.

Wat hierin misschien het meest essentieel is:

  • ik bescherm mijn energie bewust.
  • Ik geef mijn aandacht niet zomaar weg aan alles wat roept, trekt of drukt.

Hierbij laat ik me leiden door mijn kernwaarden. Hoe meer mijn leven daarmee klopt,
hoe minder innerlijke frictie er ontstaat.

Congruentie geeft rust. En rust geeft richting.

Misschien denk je nu:
waar haal je hier de tijd vandaan?

Laat me dit zeggen:
dit kost me geen tijd, het levert tijd op.

Wat opvalt is dat je vroeger voortdurend achter de feiten aanliep.
Jouw hoofd was vol, jouw to-do’s bleven liggen,
en je wordt geleefd door de waan van de dag.

Nu is dat anders.
Niet omdat je harder werk, maar door zachter te leven.

Bewerking Mohammed Boulahrir

Roland Boukema

Author Roland Boukema

More posts by Roland Boukema

Leave a Reply