Leren door onderzoek als een natuurlijke menselijke houding is niet nieuw. Deze methode staat centraal in een klassiek school-systeem van het jodendom dat al meer dan 2000 jaar wordt gepraktiseerd. Rien Brouwer heeft als arbeidspastoor deze visie op leren en (jezelf) ontwikkelen bestudeerd. Deze visie is past heel goed in het gedachtegoed van Cochin-approach. Daarom willen wij die kennis graag met jullie delen

De joodse traditie kent slechts een visie op leren en dat is permanent leren. Niet zomaar leren, maar actief handelen waaraan leren vooraf gaat. Leren vormt de belangrijkste gedragsregel. De kern van het joodse school-systeem ligt in het onderzoek van de schriftelijke en mondelinge openbaring, de Tora, naar wat deze te zeggen en te bieden heeft voor de eigen situatie. Zelfs een vergevorderde leeftijd mag geen reden zijn om zich niet alsnog geheel aan de studie te wijden. Leren staat dus open voor alle niveaus.

Het joodse leerhuis neemt daarbij een centrale plaats in. Het fungeert als een belangrijk forum waar beslissingen genomen worden over allerlei geestelijke en maatschappelijke zaken. Vergelijkbaar met een combinatie van een wetswinkel en kantongerecht van nu. Heerst er onduidelijkheid of verschil van mening over een thema, dan wordt dat ter discussie gesteld en van verschillende kanten bekeken alvorens men tot een afgewogen beslissing komt. Men beroept zich soms op vroegere discussies zodat eerdere beslissingen weer ter discussie kunnen worden gesteld. Op deze wijze ontstaat een immer groeiende leer. Relateren en abstraheren zijn hierbij niet ongewoon.

Er is geen grotere ijdelheid dan wanneer iemand studeert zonder onderricht te geven. (Uitspraak)

Net als het joodse schoolsysteem kent leren door onderzoek slechts één maar: men kan pas actief leren als men over een zekere dosis (ervarings)kennis beschikt. Om deze bagage van kennis te verkrijgen, worden kinderen vanaf hun zesde jaar volgestopt met basis-kennis door stelselmatig te repeteren. Wie iets geleerd heeft, behoort deze kennis te delen met anderen. Individuele leereffecten zijn geen privé-bezit, maar maken deel uit van het erfgoed. Het gaat om een continu groeiproces: door het ontstaan van nieuwe ideeën en het uitwisselen van ervaringen worden zowel de leerling als het geleerde op een hoger (ontwikkelings)plan gebracht.

Ook in de aanpak is leren door onderzoek bijna een metafoor van het joodse klassieke schoolsysteem. Permanent leren staat los van elke concrete opleiding. Het is meer te beschrijven als een ontwikkelingsproces van leraar, leerling en geleerde. Het is ook een innerlijk proces. Het gaat erom wat de kennis de leerling doet, niet omgekeerd. Het weten dat de leerling zich verwerft, is erop gericht hem (ten goede) te veranderen en zijn gedrag gunstig te beïnvloeden. Leerlingen die collectief leren, spelen afwisselend de rol van leraar en leerling; beide rollen zijn leerzaam. Leraar zijn is een wezenlijk controle-element, Leren door doen is dus iets wat iemand zelf moet doen, maar waarvoor ook anderen nodig zijn om het leereffect te toetsen.

Veel heb ik van mijn leraren geleerd,

meer nog dan van mijn leraren heb ik van mijn collega’s geleerd,

maar het allermeeste heb ik van mijn leerlingen geleerd.

(Beroemde uitspraak van rabbi Chanina)

Uiteindelijk dient het geleerde in praktisch handelen uit te monden. Net zoals de Tora een manier van leven is, is leren onderzoek a new way of life in de huidige en toekomstige bedrijfscultuur van organisaties.

Wie deze “leer” toepast en in zuiverheid groeit, zal stapje voor stapje de kloof tussen zijn binnen-en buitenkant verkleinen en er steeds vaker en regelmatiger in slagen de scheiding tussen weten en zijn gedrag overwinnen.

Omdat in het klassieke jodendom de onderwijsfunctie aan de synagoge was toebedeeld, was de wederzijdse betrokkenheid tussen synagoge en leerhuis intensief. Bovendien was er hierdoor geen sprake van een elitair gebeuren. Het huidige onderwijs kent soms wel een theoretische bijna elitaire aanpak. Leren door onderzoek is een middel geworden om het spanningsveld tussen theorie en praktijk te doorbreken. En de stap te maken van een teaching society naar een learning society. Want het leerproces om te komen tot een van nature onderzoekende houding is waar het uiteindelijk op aan komt.

Het gaat niet alleen om middelen of methoden, maar om het initiëren van creativiteit, karakter, en inzichten van een zich ontwikkelende, verantwoordelijk voelende student, die als mens in zijn of haar authenticiteit een kritische, positieve blik op zijn werkelijkheid kan geven. Zoals men de Tora niet leerde omwille van carrière, eer of geld, maar om de Tora-studie zelf (Tora ‘lisjema), zo kan leren door onderzoek alleen succes oogsten wanneer men er naast oplossingen ook plezier in dit leerproces vindt.

In die lijn van onderwijs zullen onze talenten beter bewapend zijn tegen de steeds sneller wordende veranderingen in bedrijven en samenleving,  door deze lerende “onderzoek” houding te ontwikkelen en zich eigen te maken. Een vorming ook van authenticiteit naar menselijke maat in plaats van een functionele benadering. Dit zal er voor zorgdragen dat onze studenten boven zichzelf kunnen uitgroeien, waardoor zij zelf de toekomst vormen naar hun beeld. Dit is een blijvende uitdaging, En die uitdaging is er niet alleen voor universiteiten en (hoge)scholen, maar ook voor het bedrijfsleven of dat nu profit of non-profit is. Het gaat er om mensen helpen de weg te wijzen naar deze lerende houding en ze zo voor te bereiden voor de toekomst en het te begeleiden op die andere weg. En dat met alle moderne (digitale) leermiddelen en een open mind en hart!

Rien Brouwer

Onderzoeker/Docent HRM/ BBS  InHolland te Haarlem