Er is een Italiaanse denker Giovanni Pico della Mirandola die waarschijnlijk om zijn manier van denken niet oud is geworden (1463-1494) en met arsenicum is vermoord. Deze moordzaak was meer dan een half millennium oud en opgelost ca 2005.De vraag was wie Pico della Mirandola vermoord heeft en waarom?
Pico della Mirandola wilde een debat organiseren tussen alle grote academici in Europa en stelde daartoe 900 stellingen op. Die zijn samengebundeld in de Oratie over de Waardigheid van de Mens. Dit is een van de beroemdste werken uit de 15e eeuw en een rede die inmiddels een van de pareltjes van het humanisme is. Alleen die rede is uiteindelijk nooit gehouden, omdat hij verhinderd werd door de kerk vanwege zijn kritisch commentaar.
Hij benadrukt daarin de schoonheid van mensen en de mogelijkheden die we hebben om onszelf te ontwikkelen en te verrijken. In tegenstelling tot de kerk die de zondigheid van de mens centraal stelt, spiegelde Pico della Mirandola een beeld voor van de mens die tot veel meer in staat is dan we vaak denken. Wat Pico della Mirandola laat zien met de vele stellingen die hij heeft behandeld, is het belang van een open blik voor de rijke variatie die filosofie en andere al dan niet geestelijke stromingen ons te bieden hebben.
Het is van alle tijden dat mensen graag vaste grond onder hun voeten willen hebben. Zekerheid om het leven te leiden en verder te komen met je leven en dat zo veel als mogelijk op jouw wijze. Ook is het van alle tijd dat mensen dan vaak grijpen naar iets wat buiten hen is, een geloof, een kerk, een geestelijke stroming, een filosoof etc. Waar moet ik mij bij aansluiten om mij zekerder te voelen is dan de vraag. Vaak kiezen we voor één manier van denken (bijv. het geloof) of één politieke partij (bijv. de PVV) of één ideologische stroming (bijv. het communisme) of het materiële (bijv. het kapitalisme). Praktisch gesproken speelt het idee dat je op zoek moet gaan naar één manier van denken, of dat je je moet aansluiten bij één traditie om zo met meer zekerheid verder te leven.
Die Pico della Mirandola deed het anders. ‘Ik hoop me te baseren op alle leermeesters in de filosofie, alle werken te doorvorsen, iedere leerschool te erkennen’, stelt hij. In navolging hiervan zeg ik dat iedere stroming, ieder mens die je ontmoet je wat te zeggen heeft, iets dat handig is voor jouw persoonlijke ontwikkeling. Daarom, beperk jezelf niet te veel, houd je blik open en probeer al die wijsheden tot je te nemen. Het is zonde om de rijke variatie van meningen, filosofieën, visies etc niet te gebruiken voor je eigen persoonlijke ontwikkeleing naar wie je wilt zijn. Zo kunnen die in je bagage zitten waaruit je kan kiezen om weer verder te komen. Wat heb ik vandaag nodig, waar heb ik zin in?
Soms wil ik even iets makkelijks horen en kijk ik naar een speech van Ronald Reagan. Dan weer wil ik geïnspireerd worden door bijv. een Gandhi. Of wil ik Willy Brandt zien die knielt voor het graf van de onbekende soldaat in Warschau en om zo met zijn Ost-politik de muur tussen Oost en West te doorbreken. Zo kan ik steeds een bondgenoot of tegenhanger van mijn situatie vinden.
Deze pragmatische aanpak kwam niet slechts op in het post-modernisme, maar al zeker 500 jaar eerder en wellicht ook al bij de Catharen in ca 1000. De manier waarop ik zelf in dergelijke situaties handel is altijd: in welke situatie bevind ik mij en welke vraag staat dan centraal voor mij? Dat helpt mij om in al die stromingen (dus niet die ene van bijv. de VVD) wellicht een antwoord te vinden.
Als je twee stromingen tegenkomt die elkaar tegenspreken, kan je je afvragen: welke van de twee kanten heeft gelijk? Dat kan een relevante vraag zijn en vanuit dat perspectief kunnen stromingen (en dus mensen) elkaar uitsluiten. Helaas dat is momenteel sterk gaande. Maar een pragmatischere aanpak is hier ook mogelijk: beide perspectieven zijn waardevol en hoeven elkaar niet onmogelijk te maken.
Een belangrijke leerschool voor mij is geweest dat er nooit één waarheid is. Ja ja, ik was een voorstander van het communisme totdat ik kinderen in Novgorod met een kalasjnikov op wacht zag staan bij het graf van de onbekende soldaat daar. De filosofie van de HEAO waar ik op zat van “zorgen dat je zo snel mogelijk je schaapjes op het droge hebt” heb ik na korte tijd aan de wilgen gehangen. Eigenlijk na de periode waarin ik door die keuzes werd “geleefd”, heb ik mijn persoonlijke ontwikkeling veel bewuster opgepakt en mij geïnteresseerd in meerdere zienswijzen en stroming. Ik heb dan ook een scala aan namen van mensen die mij op enig moment hebben “gevoed”. Weten wie, mail mij dan!
Mijn vraag die ik op een bepaald moment heb, bepaalt of en welke stroming voor mij dan goed voelt. Zo zie je dat de kern van het nadenken over je eigen denken de kunst is om dingen die jij zelf denkt en zegt, en de dingen die anderen denken en zeggen, altijd vanuit een context worden gezegd en gedacht. Het is dan de kunst om op het rechte pad te blijven van jouw persoonlijke ontwikkeling zoals jij dat voor ogen hebt en dan daarbij gebruik te maken van de visies, meningen etc van de diverse stromingen.
Dank Lammert
