Waarom willen mensen het leven beheersen? Vaak omdat onzekerheid angst oproept. Plannen, meten en voorspellen geven een gevoel van grip. Dat is nuttig: organisaties hebben doelen, begrotingen, kwaliteitscontrole en scenario’s nodig. Het probleem ontstaat wanneer beheersing verandert in de poging om iedere onzekerheid uit te sluiten.
Dat zien we terug in forecasting. Bedrijven gebruiken forecasts om tijdig bij te sturen wanneer doelstellingen niet worden gehaald. De ontwikkeling van automatische forecasts lijkt dan logisch. Op basis van historische gegevens kunnen algoritmen patronen herkennen en snel een vooruitblik maken.
Maar automatisering kent een belangrijk risico: de black box.
Een CFO beschreef hoe een statistische forecast was uitgegroeid tot een algoritme met honderdduizenden regels voor alle producten. Het systeem was ontwikkeld met een ERP-leverancier, maar intern ontbrak de kennis om te begrijpen en beïnvloeden wat er precies gebeurde. Wanneer de automatische forecast afweek van de manuele forecast van de financiële afdeling, waren die verschillen niet goed te verklaren. Daardoor verdween het vertrouwen in het systeem. De organisatie besloot de kennis opnieuw in eigen huis op te bouwen.
Daar zit een belangrijke les in: beheersing zonder begrip kan schijnzekerheid worden.
Dit wordt urgenter omdat de wereld waarin veel organisaties zijn opgebouwd minder voorspelbaar is geworden. Internationale samenwerking, globalisering, stabiele regelgeving en efficiënte toeleveringsketens boden lange tijd een gevoel van zekerheid. Die werkelijkheid was nooit volledig stabiel, maar wel stabiel genoeg om organisaties erop in te richten.
Die aannames staan nu onder druk.
Tijdens het World Economic Forum in Davos sprak de Canadese premier Mark Carney op 20 januari 2026 over een fundamentele breuk in de internationale orde. Economische integratie kan worden gebruikt als machtsmiddel; tarieven, financiële infrastructuur en toeleveringsketens kunnen instrumenten van druk worden.
Dat is geen abstracte geopolitiek. Het raakt organisaties rechtstreeks via energie, grondstoffen, technologie, leveranciers, wetgeving, financiering, klanten en medewerkers. Wat jarenlang een efficiënte afhankelijkheid leek, kan plotseling een strategische kwetsbaarheid worden.
Ook het optreden van Donald Trump maakt dit zichtbaar. Het gaat daarbij niet primair om een oordeel over hem als persoon, maar om wat zijn politiek blootlegt: hoeveel zekerheid ontlenen organisaties aan afspraken, instituties, bondgenootschappen en gewoonten die minder vanzelfsprekend blijken dan gedacht?
Daarmee ontstaat een interessantere vraag dan wat we van Trump vinden: welke aannames, afhankelijkheden en kwetsbaarheden worden door deze tijd zichtbaar in onze eigen organisatie?
We praten veel over digitalisering, AI, kosten, duurzaamheid, omzet, groei en de arbeidsmarkt. Maar daaronder ligt een fundamentelere vraag: zijn de aannames waarop wij onze organisatie besturen nog geldig? Dat geldt ook voor forecasting. Data kunnen ons helpen om patronen uit het verleden te herkennen, maar ze kunnen niet garanderen dat de toekomst zich volgens die patronen ontwikkelt. Een forecast is geen werkelijkheid, maar een verwachting gebaseerd op aannames.
