En dan loopt je tegen een probleem aan. Hoewel er zoveel excuses worden gemaakt, dat we wijzen naar anderen etc, stuk voor stuk helpen die mogelijkheden je geen steek verder om van dat probleem af te komen. Het blijven makkelijke manieren om met je problemen om te gaan. Feitelijk ben je bezig de verantwoordelijkheid voor jouw lekker leven, lekker in je vel zetten, jouw lekker werken te verleggen naar anderen, terwijl alleen jij de enige bent die hiervoor verantwoordelijk is.
Ben jij een “slachtoffer” of neem jij zelf verantwoordelijkheid voor je leven? Ben je je eigen grootste vijand … of je eigen grootste zegen. Velen onder ons denken dat ze verantwoordelijkheid nemen terwijl dat eigenlijk niet zo is. De “slachtoffer”-mentaliteit kan heel erg subtiel zijn en verschillende vormen aannemen. Over van alles klagen, de schuld altijd bij de ander leggen,… zijn voorbeelden van een slachtoffer mentaliteit waar de persoon in kwestie zijn kracht buiten zichzelf legt: bij iets of iemand anders. Deze slachtoffer zijn krachteloos, machteloos.
Lijnrecht tegenover de slachtoffer rol staat het opnemen van verantwoordelijkheid.
Wanneer je je verantwoordelijkheid neemt, bepaal jij het pad van je loopbaan, neem jij het roer in handen als ondernemer of als eindverantwoordelijke van een organisatie, bepaal jij de koers en laat je je niet afhankelijk maken van wat de politiek doet, of het klimaat doet.
Om de ene of andere, bewuste of onbewuste reden, staan we ons toe ons werkzame leven te doen op een manier die ons ons in de situatie brengt waarvoor in 1972 de Club van Rome ons gewaarschuwd heeft en die nu bewaarheid is geworden. Dat is dus 50 jaar geleden en de meesten van ons hebben 50 jaar lang hun kop in het zand gestoken. Concreet: onze huidige manier van ondernemen is destructief. Die manier is een karrenspoor dat vrijwel geheel bepaald wordt door ons economisch denken, t.w. maximaliseren van de winst, minimaliseren van de kosten, mensen zien als productiefactor, klanten zijn wandelende portemonnees en we moeten maar groeien in omzet, in aantal winkels etc. Dat denken zit in ons DNA en het is een stevige uitdaging om dit te accepteren. Het is ook de manier die onze (OOK DIE VAN U) grootste vijand is. Echter, onderkennen we het feit dat je in zo’n karrenspoor bezig bent en wil je daar uitkomen dat is dat karrenspoor ook je eigen grootste zegen. tenminste als je bereid bent om de verantwoordelijkheid te nemen om jezelf uit dat karrenspoor te trekken.
Zo zit het leven nu eenmaal in elkaar, wat wil je dan, ik moet toch kunnen leven? Ik wil ook genieten van een mooi huis. Dat zijn onze excuses, maar ook stress symptomen. Vanuit die stress, die hulpeloosheid ontzien sommige mensen zichzelf op magische wijze van alle verantwoordelijkheid voor hun eigen kuddegedrag en emoties. Zij geven alles en iedereen de schuld van wat er gebeurd, zijn zelf schuldloos, en nemen hun toevlucht tot zeuren en klagen over hoe moeilijk en saai alles is. Deze mensen hebben overal excuses voor. Als de dingen niet gaan zoals zij willen of als iemand hen ter verantwoording wil roepen, dan halen ze wraakzuchtig uit, alsof het jouw schuld is dat zij in de problemen zitten.
Wat je vaak ziet is dat deze mensen anderen de schuld geven en zelf geen blaam treffen. Zij hebben behoefte aan positief contact; levendige en vrolijke uitwisselingen die veel humor en beweging bevatten. Wanneer zij geen positief contact krijgen, proberen ze het negatief voor elkaar te ‘boksen’ door anderen de schuld te geven. Dit nodigt uit tot machtsstrijd rond verantwoordelijkheid en levert juist negatief contact op. Niemand wint wanneer we al onze tijd besteden aan het in een hoek drijven en overtuigen van beschuldigers dat zij verantwoordelijk zijn.
Deze mensen zijn van nature spontaan, creatief en speels, en hebben een hekel aan het emotionele ongemak dat gepaard gaat met eigen verantwoordelijkheid. Dus geven ze anderen de schuld, zeuren en vallen wraakzuchtig aan om dit ongemak te vermijden. Heel tegenstrijdig want dit leidt er alleen maar toe dat anderen proberen meer controle uit te oefenen en hen in te sluiten, en dit is juist het tegenovergestelde van wat zij nodig hebben om te gedijen. Uiteindelijk worden ze aan banden gelegd en dat is feitelijk hun eigen schuld.
Een zeer belangrijke dynamiek om te weten over het beschuldigen: het kan hen niet schelen of zij lijden, zolang anderen ook lijden. Ze zijn meer dan bereid om de mensen met het schip ten onder te laten gaan. Dus bedreigingen, sancties en straffen zijn niet effectief, want als het de schuldige niets kan schelen, dan is het de straffer die al het lijden doet.
Veel mensen zijn niet in staat om te accepteren dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor hun daden. En let op, dat geldt evenzeer voor ondernemers, voor eindverantwoordelijken van organisaties. Want ook zij zitten in die karrensporen, dan wel maken die sporen juist dieper. Wanneer je niet kan aanvaarden dat jij eigenlijk de persoon bent die jouw leven, jouw werk, jouw zakendoen stuurt, keuzes maakt en handelt, dan zal je het moeilijk hebben om initiatief te nemen en het stuur van je onderneming en organisatie écht in handen te nemen. En je bijv. in slaap te laten sussen door je winstcijfers. In deze situaties is er altijd iemand die de schuld krijgt voor wat er gebeurt. En natuurlijk ben jij dat niet.
Het is de schuld van … die lijst kunnen we zo lang maken als we willen. De grootste blindheid is wanneer we de rol die wij spelen niet kunnen aanvaarden. Maar deze rol is gelukkig de onze en niet van iemand anders – of van het lot. Het is een absolute ontkenning en een koppige overtuiging die beweert dat de persoon die ik de “schuld” voor mijn problemen moet geven, altijd iemand anders is.
Sommige mensen zijn ware kunstenaars in het rommelen met de werkelijkheid. Ze slagen er zo in te rechtvaardigen wat ze tegen zichzelf zeggen: dat ze niet verantwoordelijk zijn voor wat hen overkomt. Ze voelen zich best oké met hun zelfbedrog. Dat komt deels omdat ze en we allemaal in zo’n economisch karrenspoor zitten. Wat er dan gebeurd is dat we op een onbewuste manier aan het redeneren zijn. Echter blijft bestaan dat het een vorm is van zelfbedrog. En dat bedrog is ook nu nog de grootste beperking die onze realiteit verdoezelt. En het wordt zelfs nog chaotischer en vijandiger.
Want we zijn de weg kwijt wanneer we onze verantwoordelijkheid op de schouders van alle anderen leggen. Dat geldt zeker op het gebied van ondernemen, zakendoen, sturen van de primaire processen van organisaties. Het is ook een gevolg van ons handelen dat is gebaseerd op het handelen conform het karrenspoor. Neem de discussie over de transitie over het onderwerp van de structuurverandering. Dan raken ondernemers vertegenwoordigd in het VNO gefrustreerd. Immers worden die vragen gesteld, dan zijn die vragen niet die vragen die ze verwachten of die ze zouden willen. Ze kunnen of willen het niet. Wat er dan gebeurt is dat ze zich stilhouden. Zij menen dat het niet hun verantwoordelijkheid is. Zij vinden dat een ander, bijvoorbeeld de politiek mag handelen zoals zij wil. Echter wij met z’n allen zijn verantwoordelijk ons eigen economisch denken.
Om die verandering in te zetten, aan de gang te krijgen, daar staat toekomstbestendig impactondernemen in de context van betekeniseconomie voor.
