Even kort door de bocht: de gemiddelde manager in grote organisaties heeft het makkelijk. Hij stuurt zijn mensen aan door ieder kwartaal de cijfers in een envelop stoppen en die naar beneden. Dan roept hij tegen zijn mensen dat ze er een schepje bovenop moeten doen en gaat over tot de orde van de dag. Natuurlijk kort door de bocht en zo top-down als maar mogelijk is. Dat is compleet anders voor een ondernemer. Met name als hij zijn beoogde positie in de markt wil gaan innemen en écht iets wil betekenen naar zijn klanten (en zijn eigen mensen). Hij zal dan een echte leider moeten zijn. Dus zijn mensen coachen, een lange termijn planning kunnen maken én uitvoeren om zo meters te maken naar die beoogde positie. Die is immers tegelijk baas, medewerker, motivator, coach, schouder-om-uit-te-huilen, financieel analist en strateeg. Dat vraagt nogal wat van die ondernemer en dat heet leiderschap. Het begrip kan gevuld worden met een boel ingrediënten maar één van de belangrijkste is toch wel de moed hebben om op te staan en te spreken en ook de moed hebben om te gaan zitten en te luisteren. Een ware leider legt een besluit niet op maar zorgt er voor dat mensen het zichzelf opleggen. Er zijn een aantal kenmerken aan te wijzen waaraan een overtuigende leider zou moeten voldoen. Aan de hand van een paar voorbeelden noem ik er een paar.

Hufter

Is er nu echt een tekort aan inspiratievolle, charismatische leiders? Onderzoek in zowel binnen- als buitenland blijkt dat dat inderdaad het geval is. Uit die onderzoeken blijkt, dat werknemers in ca 40% van de gevallen te maken hebben met een hufter op hun werk, en van die 40% is ca 70% hun direct leidinggevende. Dat is vrijwel altijd de reden at mensen die last hebben van die hufters van baan zijn veranderd. Dat geldt dus ook voor ons land. Volgens het CBS zijn er in Nederland ruim één miljoen mensen die leidinggeven aan vijf of meer mensen, zo’n 14 procent van de beroepsbevolking. Daar vallen dus ook alle ondernemers onder, minus de zzp’ers en kleine bedrijfjes.

Vertrouwensband

In de lijn van het tegengaan van huftergedrag is de nu heersende gedachte dat ‘leiderschap niet zo zeer een gezagskwestie maar meer een sociaal ding is’. Tot die ontdekking kwam De Baak. De leider is zender en ook luisteraar. Gids en leerling leren van elkaar, het is geen eenrichtingsverkeer. Zo ontstaat een vertrouwensband die het werk overstijgt. Gesprekken gaan ook over andere zaken. En, niet onbelangrijk voor de onderneming er mag onzekerheid en chaos bestaan op de werkvloer. Met verstoringen zoals een crisis wordt dan realistisch omgegaan zonder in paniek te raken. Je doet gewoon, samen met anderen, wat nodig is in het moment.

Een ander onderzoek van de UvA leert dat de autoritaire baas op z’n retour is. Werknemers die hechten aan harmonie presteren minder goed als hun baas hen boos bejegent. Van Kleef en zijn collega’s onderwierpen 112 mensen

aan vragen op het gebied van agreeableness een begrip dat meestal wordt vertaald met ‘de behoefte aan vriendelijkheid en harmonie’. Hoe meer iemand de behoefte heeft om aardig gevonden te worden hoe meer deze persoon verwacht dat andere mensen zich ook vriendelijk naar hem gedragen. Dat klinkt heel normaal, zoals ‘behandel een ander zoals u zelf behandeld wilt worden’, maar in de praktijk is dat dus niet zo.

Wat de echte ervaringsdeskundigen (Havel, Mandela, Gandhi en nog zo wat) op leiderschapsgebied allen gemeen hebben is karakter. ledere grote leider kijkt naar zichzelf, naar zijn zwaktes en zijn kracht, en hoe die zijn leiderschap beïnvloeden. Zonder karakter doe je niets.

Ondernemers hebben nog wel eens de neiging om excentriek en tegendraads te zijn. Als ze de menselijke kant van hun leiderschap in de gaten houden, kan dat tot mooie dingen leiden.

Voorbeelden

Toen Walt Disney begon met de bouw van Disneyland, wilde hij eerst dat het kasteel gebouwd werd, ook al was dat totaal onlogisch voor het bouwplan. Disney wilde echter dat alle bouwers de magie al zouden voelen, zodat ze meer gevoel zouden krijgen bij de bouw van de rest van het park.

Ingvar Kamprad, oprichter van lkea, zoekt het in eenvoud. De man is steenrijk maar loopt daar niet mee te koop. Hij rijdt in een oude Volvo (‘bijna nieuw, slechts vijftien jaar oud’) en vliegt nooit businessclass.’ Als er zoiets als goed leiderschap bestaat, dan is dat het geven van het goede voorbeeld. Hoe kan ik mijn mensen vragen goedkoop te reizen als ik dat zelf in alle luxe doe?”

Howard Schultz maakte de koffieketen Starbucks tot een succes en dat deed hij niet alleen. Hij zegt “lk denk dat het heel moeilijk is om aan mensen leiding te  geven als zij niet actief deelnemen aan de beslissingen. Je zult mensen niet binnenhalen en behouden als ze niet het gevoel hebben dat ze meeschrijven aan de strategie. Als je mensen niet de mogelijkheid geeft om écht betrokken te zijn, dan zijn ze weg.”

Dank: Sprout