Volgens betekeniseconomie-expert Kees Klomp zijn we allang een onomkeerbaar pad ingeslagen richting een systeem waarin niet markt en winstmaximalisatie, maar gemeenschappen en de Aarde centraal staan. Een economie waarin waarde wint van geld.
Ons huidig leven en werk komt voort uit een decennialange focus op economische groei. Na de Tweede Wereldoorlog was wederopbouw het toverwoord. Het neoliberalisme maakte haar opmars en de overheid trok zich steeds verder terug. Al snel werd het dienen van de economie en het vergroten van het bruto nationaal product het hoogste en meest zaligmakende doel van overheden. In feiten zijn onze bestuurders tandeloos geworden tegen de macht van bedrijven, met alle sociale en ecologische gevolgen van dien.
Meer welvaart, minder welzijn
We zijn opgevoed en gehersenspoeld met het idee dat we hier op Aarde zijn om te produceren en te consumeren. En dat als we maar blijven doorgaan in dat karrenspoor de welvaart van enkelen leidt tot het welzijn van velen. Echter wat we moeten constateren is dat het tegenovergestelde het geval is: meer welvaart leidt tot minder welzijn. Zaken als klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en het toenemende aantal burn-outs zijn allemaal onlosmakelijk verbonden aan economische groei. Groei is inmiddels een verarming geworden.”
Mens = mens, geen productiefactor
We realiseren ons steeds meer dat je voor welzijn nog veel meer nodig hebt dan alléén welvaart, We beseffen dat we onszelf decennialang hebben vereenvoudigd tot ons economische bestaan. We zijn echter veel meer dan een productiefactor in dat economische systeem, We zijn burger, ouder, kind, buur, vriend, partner en een levend wezen. We zijn onderdeel in het leven en staan in verbinding met alle flora en fauna om ons heen. Dat deel in ons hebben we lang geen water gegeven en is verdord.
Echte rijkdom
Welvaart, welzijn en welbevinden moeten weer in balans komen. Dat is de basis voor een menswaardig bestaan en werk. We hebben een zekere mate van welvaart nodig om ons welzijn en welbevinden te garanderen. Uit onderzoek blijkt volgens Kees Klomp dat na een inkomen van 75.000 dollar per jaar er geen enkele relatie meer is tussen geld en geluk. Om een gezonde samenleving te creëren, moeten alle drie de W’s een gelijke plek krijgen. Want mensen hebben niet alleen koopkracht, maar vooral ook sociale cohesie, een gezonde biosfeer en de ruimte om zichzelf te ontdekken nodig om te floreren.
Eigen regie
Steeds meer mensen kiezen ervoor hun eigen minimaatschappijen op te zetten waarin het zakelijke, maatschappelijke en persoonlijke gelijkwaardig en in balans zijn. Dergelijke alternatieven in het bestaande economische systeem zie je bijvoorbeeld in energie- of voedselcoöperaties. Die mensen pakken de regie over hun eigen leven terug en maken zich onafhankelijk van de overheid en het grote bedrijfsleven.
Kracht van burgerinitiatieven
Veel van deze initiatieven zijn nu nog lokaal en kleinschalig. Ze werken echter wel. Zo zorgt een voedselcoöperatie ervoor dat mensen eten niet langer in de supermarkt tegen een zo’n laag mogelijke prijs kopen. De dwang bij boeren om onethische en planeetonvriendelijke productiemethoden te hanteren verdwijnt hierdoor. Bovendien zo’n coöperatie produceert lokaal en biologisch voedsel dat gezonder is, niet meer kost. Het levert de boer een eerlijk salaris en berokkent de Aarde geen schade.
Het collectief voorop
Dit soort burgerinitiatieven dienen mainstream te worden. Hierdoor komt de regie mij de mens, de burger en niet meer bij de markt. De toekomst is, dat economie zal gaan om het collectieve belang in plaats van over het individuele. De omslag is dan dat we afstappen van de vraag “wat wil de klant en wat kan een producent leveren”. We gaan toe naar: “wat heeft de gemeenschap nodig. En wat kunnen we van de Aarde vragen” Dat wordt het systematische manier van economisch denken, waarbij we de sociale en ecologische grenzen in acht nemen.
Kanteling
Het lijkt nog ver weg, alleen we zijn allang gekanteld. Kijk hier maar naar. Wij mensen vonden het ooit heel normaal dat bedrijven de meest verschrikkelijke dingen deden om er zelf beter van te worden. Die groep van mensen is nu absoluut in de minderheid. Ook zijn er ondernemingen zoals De Vegetarische Slager en Vandebron dusdanig interessant geworden dat corporates ze overnemen omdat ze zowel ideologisch als financieel van toegevoegde waarde zijn. Het succesvoller worden van betekenisvolle bedrijven, de groei van impact investeerders, het feit dat landen overstappen op het Bruto Nationaal Geluk en de gigantische hoeveelheid coöperaties die overal uit de grond schieten: stapje voor stapje bewegen we ons richting een wereld waarin niet winst, maar waarde centraal staat.”
Compassie als het nieuwe fundament
De piramide van Maslow krijgt een nieuw fundament, nl de existentiële laag die gaat over compassie. Als we doorgaan zoals we nu doen zal onze huidige levensstijl eindigen in de ondergang van de mensheid. Dat is wat de wetenschap ons al decennialang (zeker vanaf het rapport van de club van Rome) vertelt. We krijgen dan te maken met onomkeerbare processen die als resultaat hebben dat we onszelf vernietigen. Het leerpunt is, dat ons gedrag altijd gaat over alles en iedereen. Alle levende wezens op onze planeet zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dit dienen we in te gaan zien en te erkennen. Dit zorgt ervoor dat zaken als compassie, altruïsme en empathie geen verheven spirituele aangelegenheden, maar existentiële levensbehoeftes worden. Het zijn de basisvoorwaarden om een leefomgeving te creëren waarin we kunnen voortbestaan. Als we alle landgrenzen, religies en culturen ontstijgen, dan is er maar één waarheid. We wonen met z’n allen op één aardkloot. We hebben elkaar nodig om te kunnen floreren, zowel nu als in de toekomst.
Bewerking van een interview met kees Klomp
