De wereld staat bol aan vraagstukken en crises. Om al die vraagstukken toch op te lossen hebben we een nieuw woord gevonden: systeemverandering. We moeten het systeem veranderen.
Dat is wel makkelijker gezegd dan gedaan. In de praktijk zie je dat mensen systeemverandering ook zien als een brand, een grote weliswaar alleen nog steeds een brand die geblust moet worden. Mensen willen wel veranderen maar vooral niet te ingrijpend. We nemen een aantal opeenvolgende maatregelen en we gaan er dan vanuit dat de systeemverandering een feit is. Wat er gelijk ook gebeurt is, dat we de basis graag bij het oude en vertrouwde laten. In werkelijkheid blijven we denken en doen op basis van onze diep ingesleten gewoonten, karrensporen noem ik dat.
Het volgende voorbeeld
Op maandag 30 oktober jl was op NPO 1 een gesprek over de toekomst van het Nederlandse bedrijfsleven in relatie tot klimaatverandering. Een van de deelnemers was mevrouw Ingrid Thijssen (voorzitter VNO-NCW). Tijdens het gesprek komt een reporter aan het woord die aanwezig was bij het debat tussen Frans Timmermans (PvdA/Groen Links) en Pieter Omtzigt (NSC). Mevrouw Thijssen wilde weten of er tijdens dat debat nog zinnige zaken waren besproken. De reporter vertelde vervolgens een anekdote waarbij Timmermans zou hebben opgeroepen tot een Boer Boswachter Alliantie; een idee om natuurbescherming en landbouwtransitie te combineren.
Met hoorbare minachting deelde mevrouw Thijssen mee dat ze blij was dat haar kinderen een goede studie hadden genoten. Daarom konden zij nu in het buitenland hun carrière gaan maken. Volgens haar kunnen we het met een ‘boswachter-economie’ in Nederland wel vergeten.
Mevrouw Thijssen meent dat klimaatactivisten – die dus een systeemverandering nastreven – naïef zijn. Zij als voorzitter van het VNO-NCW vindt het bijvoorbeeld naïef om fossiele subsidies af te schaffen. Zij vindt dat de Nederlandse economie complex in elkaar zit waardoor afschaffing niet zomaar mogelijk is.
De vraag is of mevrouw Thijssen zelf niet naïef is. In al haar uitspraken hoor je terug dat zij klimaatverandering een tijdelijk gedoe’tje is. Wij kunnen dat best wel ‘even’ oplossen met wat groene innovatie. In alles hoor je iemand die lijkt te denken/vinden dat de wereld nog steeds alleen om de economie draait. En niet alleen dat wij onverminderd de natuur beheersen en controleren. Juist dat is naïef omdat werkelijk álle ecologische seinen op rood staan. Wetenschappers ontbreekt het aan woorden om de ecologische in gang zijnde ontwrichting te verwoorden. Mevrouw Thijssen vindt dat we ons eerst en vooral druk moeten maken over de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven. Concreet: systeemverandering is een mooi woord alleen overbodig.
Er bestaat geen systeemverandering zónder gedragsverandering; zonder een fundamentele verandering van ons wereldbeeld. Om het systeem te veranderen moeten we ons geloofssysteem veranderen.
Het goede nieuws is dat er steeds meer mensen van hun geloof vallen; die niet langer willen geloven in het dominante (markt)verhaal van het bestaande economische (accumulatie)systeem. Er zijn steeds meer mensen die beginnen in te zien dat we leven in een diep ingesleten karrenspoor; dat ons gedrag zo wordt bepaald door dat karrenspoor. Dat zorgt ervoor de zogenaamde werkelijkheid die we waarnemen bepaald wordt door financiële bedrijfsbelangen. Daarbij is het dus ook geen toeval dat steeds meer mensen het vertrouwen in het systeem kwijtraken. En in dat systeem is de politiek een belangrijke actor. Sterker, de politiek is steeds meer een verlengstuk van het bedrijfsleven geworden. De politiek vertegenwoordigt steeds minder de belangen van mensen, en steeds meer de bedrijfsbelangen. Of nauwkeuriger gezegd; de politiek vertegenwoordigt de belangen van mensen via de bedrijfsbelangen. Concreet, de politiek ziet de mens ook als productiefactor i.p.v. een mens van vlees plus bloed plus gevoel zoals Cochin-approach haar ziet. Volgens dat systeem moet de mens meedoen aan het bedrijfsbelang, en meer specifiek aan de financieel-economische belangen.
Ziedaar de verwrongen situatie waarin mensen meten leven en werken. En helaas maar waar, deze situatie is voorspeld door een groep mensen in 1972. Die groep werd aangeduid als de Club van Rome. Kern van hun advies was om grenzen te gaan stellen aan de groei. Zij stelden dat de mensheid niet kan blijven doorgaan zich met toenemende snelheid te vermenigvuldigen en materiële vooruitgang als hoofddoel te beschouwen, zonder daarbij in moeilijkheden te komen. En zo geschiedde, dat is de kern van alle problemen waar we nu mee te stellen hebben.
Cochin-approach gebruiken we bij Impactondernemen Limburg. Om daarmee stap voor stap het gedrag van mensen in organisaties te veranderen. Cochin-approach is onderdeel van impactondernemen. Dat heeft als doel het welbevinden van mensen te verbeteren en dat in een ecologisch gezonde leef- en werkomgeving. Daarmee geeft zij een antwoord op de conclusies zoals verwoordt in het rapport van de Club van Rome.
Gebruik gemaakt van Kees Klomp
